Tegoroczna wyprawa słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku na Kaszuby rozpoczęła się od przejazdu przez część Ziemi Lubawskiej, Pojezierze Iławsko-Ostródzkie oraz Nizinę Warmińską. Z okien autokaru uczestnicy mogli obserwować zmieniające się krajobrazy, by w końcu dotrzeć na Żuławy Wiślane – najmłodszy region Polski, obok Półwyspu Helskiego.
Na tym etapie podróży studenci otrzymali materiały kartograficzne, które ułatwiły śledzenie trasy oraz poznanie historii powstawania Żuław. Omówiono pięć etapów rozwoju delty Wisły na przestrzeni około pięciu tysięcy lat – od utworzenia przełomu Dolnej Wisły, poprzez kolejne fazy rozwoju Morza Bałtyckiego i wzrost poziomu wód światowego oceanu. Dużym zainteresowaniem cieszyły się informacje dotyczące ewolucji jeziora deltowego Druzno, naturalnych przyczyn upadku portu morskiego w Elblągu oraz zmian zachodzących w dawnych ujściach Wisły. Wyjaśniono również znaczenie przekopów, śluz oraz współczesnych szlaków żeglugowych i turystycznej Pętli Żuławskiej.
Kolejnym etapem podróży był przejazd nad Motławą i Radunią. Imponujące wrażenie wywarła najdłuższa w Polsce estakada oparta na 130 żelbetowych podporach oraz rozbudowany system węzłów komunikacyjnych obwodnicy Trójmiasta. Stąd trasa prowadziła już przez malownicze krajobrazy Kaszub – wśród polodowcowych wzgórz, jezior oraz miejscowości z dwujęzycznymi nazwami.
Pierwszym przystankiem na Kaszubach był Ogród Botaniczny w Gołubiu. Spacerując krętymi alejkami rozciągającymi się na powierzchni około 4 hektarów i słuchając opowieści przewodnika, uczestnicy podziwiali blisko 6000 gatunków kwiatów, drzew i krzewów. Kolekcje podzielono na pięć działów tematycznych, obejmujących m.in. rośliny z epoki mezozoiku, rośliny lecznicze oraz gatunki zagrożone wyginięciem, wpisane do „Polskiej Czerwonej Księgi”. To niezwykłe miejsce pozostawiło niezapomniane wrażenia, co potwierdzają wykonane fotografie.
Następnym punktem programu był zabytkowy dwór szlachecki w Sikorzynie – rodowe gniazdo rodziny Józefa Wybickiego, autora słów polskiego hymnu narodowego. Starannie odrestaurowany dworek otacza zabytkowy park z okazałymi dębami oraz labiryntem krzewów, którego pokonanie dostarczyło uczestnikom wiele radości i dobrej zabawy.
Kolejnym celem wyprawy było Centrum Edukacji i Promocji Regionu w Szymbarku, położone u stóp Wieżycy. Po wspólnym obiedzie przewodniczka zapoznała uczestników z bogactwem kultury kaszubskiej – jej gwarą, pieśniami oraz przysłowiami.Ogromne zainteresowanie wzbudziły liczne atrakcje centrum, z których wiele ma unikatowy charakter w skali świata.
Uczestnicy mogli zobaczyć najdłuższą deskę świata o długości 46,53 m, wykonaną z daglezji, wraz z historią ustanawiania rekordów przez kaszubskich drwali. Wielkie wrażenie zrobił również autentyczny dom polskich zesłańców, przewieziony z Syberii z odległości ponad 8 tysięcy kilometrów, wagony przypominające tragiczne warunki deportacji, ekspozycja poświęcona życiu kaszubskich emigrantów w kanadyjskiej tajdze oraz Dom Powstańca Polskiego z tureckiego Adampola. Niezwykłych emocji dostarczył także spacer po słynnym „Domu do Góry Nogami”, który skutecznie dezorientował zmysł równowagi i błędnik, wywołując wiele uśmiechu. Zwiedzanie Centrum zakończyło się odpoczynkiem w kawiarni przy smacznych rogalikach przygotowanych przez naszą koleżankę Teresę Pawlicką. W miłej atmosferze czas minął bardzo szybko, dlatego zabrakło go już na wejście na szczyt Wieżycy. Z okien autokaru uczestnicy mogli jednak podziwiać z jej zboczy malowniczą rynnę Jeziora Ostrzyckiego. Interesujące informacje dotyczące genezy Wieżycy – najwyższego wzniesienia Niżu Europejskiego pomiędzy Atlantykiem a Uralem – przedstawił Bogdan Siemianowski. W drodze powrotnej, z pamiątkami z Kaszub, trasa ponownie prowadziła przez Żuławy Wiślane. Była to okazja do omówienia kolejnych etapów zagospodarowania tego niezwykłego regionu.
Przypomniano okres słowiańsko-pruskiego osadnictwa na terenach wielokrotnie nawiedzanych przez powodzie, następnie czasy krzyżackie, kiedy organizowano wsie z dużymi gospodarstwami utrzymującymi liczne zaprzęgi konne niezbędne do uprawy ciężkich mad. Z tego okresu pochodzą charakterystyczne domy podcieniowe oraz zagrody budowane w czworobok. Szczególną uwagę poświęcono kolonizacji terenów depresyjnych przez holenderskich Mennonitów. To oni stworzyli system polderów z zabudową lokowaną na sztucznie usypanych wzniesieniach – terpach – otoczonych siecią rowów odwadniających i kanałów, które pełniły jednocześnie funkcję dróg wodnych.
Omówiono również odbudowę Żuław po II wojnie światowej. Rozpoczęła się ona od osuszania polderów celowo zalanych przez wycofujące się wojska niemieckie. Następnie rozwijano infrastrukturę wodociągową, budowano nowoczesne przepompownie, a w kolejnych dekadach powstały ważne inwestycje gospodarcze, w tym Rafineria Gdańska oraz nowoczesne szlaki komunikacyjne, takie jak droga ekspresowa S7, przebiegająca przez tereny, które jeszcze w XIII wieku znajdowały się pod wodami Bałtyku. Obecnie na Żuławach funkcjonuje około 31 pól polderowych na Żuławach Gdańskich, około 10 dużych polderów na Żuławach Wielkich oraz około 81 polderów na Żuławach Elbląskich.
Organizatorzy serdecznie dziękują wszystkim uczestnikom za wspólnie spędzony czas, pozdrawiają kolekcją zdjęć kwiatów z Ogrodu Botanicznego i już dziś zapraszają na jesienne spotkanie, podczas którego w kameralnej atmosferze będzie można wspólnie przeanalizować bogaty materiał naukowy oraz przyrodniczy zgromadzony podczas wyprawy.
Zarząd
U T W